ÖZET

Son yıllarda yapılan araştırmalarda, erkek osteoporozunun epidemiyolojisi, önlenmesi, tanı ve tedavisinde bir artış göze çarpmaktadır. Bu çalışma erkeklerde osteoporoz tedavisi için kullanılan kalsitonin ve alendronatın etkinliğini araştırmak ve bu iki tedavinin etkinliğini karşılaştırmak amacıyla yapıldı. Bu amaçla çalışmaya 30 erkek osteoporozlu hasta dahil edildi ve bunlar rastgele seçilerek 15’er kişilik 2 gruba ayrıldı. Hastalara lomber ve femur bölgesinden  kemik mineral yoğunluk (KMY) ölçümü tedavi öncesi ve  1 yıllık tedavi sonrası olmak üzere 2 kez yaptırıldı. Lomber KMY açısından gruplar kendi içinde tedavi öncesi, tedavi sonrası kıyaslamada istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme saptandı (p<0.001). Gruplar arası karşılaştırmada  ise, bir farklılık bulunmadı (p>0.05). Femur KMY ölçümünün tedavi öncesi ve sonrasındaki değerleri hem grup içi ve hem de gruplar arası karşılaştırmasında bir farklılık saptanmadı (p>0.05).
Anahtar kelimeler: Erkek osteoporozu, kalsitonin, alendronat

SUMMARY

In recent years, there has been a dramatic increase in research investigating the epidemiology, diagnosis, prevention, and treatment of osteoporosis and fragility fractures in men. This study was performed to compare the effects of alendronate and calcitonin treatment in male OP osteoporosis. Thirty men with osteoporosis were enrolled in this study. Bone mineral density (BMD) was measured at the proximal femur and lumbar spine by using dual-photon absorptiometry. Thirty men with osteoporosis were randomly divided into two groups. BMD was measured twice as before the treatment and one year later. The end of the treatment a significant improvement was found in the BMD levels of the lomber spine in both groups (p<0.001). There was no significant difference of BMD at the proximal femur when the groups were compared with each other (p>0.05). There was no significant difference of BMD levels of proximal femur when the results were compared either within the groups or between two groups (p>0.05). 
Key words: Male osteoporosis, calcitonin, alendronate

ÖZET

Son yıllarda yapılan araştırmalarda, erkek osteoporozunun epidemiyolojisi, önlenmesi, tanı ve tedavisinde bir artış göze çarpmaktadır. Bu çalışma erkeklerde osteoporoz tedavisi için kullanılan kalsitonin ve alendronatın etkinliğini araştırmak ve bu iki tedavinin etkinliğini karşılaştırmak amacıyla yapıldı. Bu amaçla çalışmaya 30 erkek osteoporozlu hasta dahil edildi ve bunlar rastgele seçilerek 15’er kişilik 2 gruba ayrıldı. Hastalara lomber ve femur bölgesinden  kemik mineral yoğunluk (KMY) ölçümü tedavi öncesi ve  1 yıllık tedavi sonrası olmak üzere 2 kez yaptırıldı. Lomber KMY açısından gruplar kendi içinde tedavi öncesi, tedavi sonrası kıyaslamada istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme saptandı (p<0.001). Gruplar arası karşılaştırmada  ise, bir farklılık bulunmadı (p>0.05). Femur KMY ölçümünün tedavi öncesi ve sonrasındaki değerleri hem grup içi ve hem de gruplar arası karşılaştırmasında bir farklılık saptanmadı (p>0.05).
Anahtar kelimeler: Erkek osteoporozu, kalsitonin, alendronat

SUMMARY

In recent years, there has been a dramatic increase in research investigating the epidemiology, diagnosis, prevention, and treatment of osteoporosis and fragility fractures in men. This study was performed to compare the effects of alendronate and calcitonin treatment in male OP osteoporosis. Thirty men with osteoporosis were enrolled in this study. Bone mineral density (BMD) was measured at the proximal femur and lumbar spine by using dual-photon absorptiometry. Thirty men with osteoporosis were randomly divided into two groups. BMD was measured twice as before the treatment and one year later. The end of the treatment a significant improvement was found in the BMD levels of the lomber spine in both groups (p<0.001). There was no significant difference of BMD at the proximal femur when the groups were compared with each other (p>0.05). There was no significant difference of BMD levels of proximal femur when the results were compared either within the groups or between two groups (p>0.05). 
Key words: Male osteoporosis, calcitonin, alendronate

GİRİŞ

Osteoporoz, kemik kütlesinin azalması ve mikromimari yapısının bozulması sonucu kemiğin kırılganlığında artış ile karakterize sık rastlanılan bir kemik hastalığıdır. Son yıllarda erkek osteoporozu ile ilgili yapılan araştırmalarda bir artış göze çarpmaktadır (1-6).
Amerika’da yapılan bir çalışmada 50 yaşın üzerindeki erkeklerde kalça osteoporoz prevalansı % 3-6 arasında iken, aynı yaş grup kadınlarda prevalans %13-18 olarak rapor edilmiştir (7). Benzer olarak geniş popülasyonla Kanada’da yapılan bir çalışmada, 50 yaşından sonraki erkeklerde osteoporoza bağlı fraktür sıklığı, lomber bölgede %2.9, femur boynunda ise % 4.8 olarak bulunmuştur (8).
Osteoporoz tedavisinde, kemik rezorpsiyonunu engelleyen ilaçlar ve kemik formasyonunu artıran ilaçlar kullanılmaktadır. Bu ilaçlar tek tek ya da kombine kullanılabilir. Fakat günümüzde tamamen güvenilir, etkili ve genel olarak kabul edilmiş bir tedavi henüz tanımlanmamıştır (9,10).
Erkek osteoporozunun tedavisinde özellikle ikinci jenerasyon bifosfanatlar (alendronat, risedronat) tercih edilmektedir. Bununla birlikte erkek osteoporozunda kalsitonin, androjen veya PTH tedavisi seçenekler arasında yer almaktadır (11).
Bu çalışmanın amacı, erkeklerde osteoporoz için kullanılan kalsitonin ve alendronat tedavisinin etkinliğini araştırmak ve iki tedavinin etkinliğini karşılaştırmaktı.

GEREÇ VE YÖNTEM

Bu çalışmaya Kasım 2000-Ocak 2004 tarihleri arasında Adnan Menderes Üniversitesi Tıp Fakültesi Osteoporoz İzlem Polikliniğine başvuran 30 erkek hasta dahil edildi.
FTR polikliniğinde çekilen X-Ray’lerde osteopeni bulguları olan veya osteoporoz için risk faktörü taşıyan erkek hastalardan osteoporozun kesin tanısı için lomber(L1-4) vertebra ve femurun proksimalinden kemik mineral yoğunluk (KMY) ölçümü istendi. Daha sonra osteoporoz saptanan hastaların yaşları ve yaklaşık dietle günlük kalsiyum alım miktarları sorgulandı ve boyları, kiloları ölçülerek, sonuçlar kaydedildi.
Hastalar, rastgele olarak 15’er kişilik 2 gruba ayrıldı. Birinci gruba salmon kalsitonin 200 IU/gün, ikinci gruba ise alendronat-sodyum 10mgr/gün ve her iki gruba olmak üzere iyonize kalsiyum 1500 mgr/gün ve 400IU D vitamini bir yıl süreyle verildi. Bir yıllık tedavi sonrası her iki gruba hem proksimal femurdan hem de lomber bölgeden olmak üzere tekrar kontrol KMY ölçümü yaptırıldı.
Sonuçlar, ortalama±standart sapma şeklinde sunuldu. Grup içi tedavi sonuçlarını değerlendirmek için eşleştirilmiş t testi, gruplar arası karşılaştırma için ise bağımsız gruplar t testi kullanıldı.

BULGULAR

Hastaların yaş, boy, kilo, vücut kitle indeksi ve günlük kalsiyum alımı açısından gruplar arasında bir farklıklık saptanmadı (p>0.05) (Tablo 1).
Lomber KMY değerleri açısından, gruplar kendi içinde tedavi öncesi tedavi sonrası karşılaştırmalarda, istatistiksel olarak anlamlı bir iyileşme saptandı (p<0.001). Gruplar arası tedavi öncesi ve sonrası karşılaştırmada ise bir farklılık bulunmadı. (p>0.05) (Tablo 2).
Femur KMY değerleri açısından gruplar kendi içinde ve gruplar arasında tedavi öncesi tedavi sonrası karşılaştırıldığında, bir farklılık saptanmadı (p>0.05) (Tablo 3).

TARTIŞMA

Yaşlı nüfusun giderek artması nedeniyle, metabolik kemik hastalıklarına özellikle de osteoporoza yönelik medikal tedaviler ön plana çıkmış ve kemik kaybını azaltan ya da hiç olmazsa durduran yeni tedavi seçenekleri gündeme gelmiştir. Osteoporotik fraktürler yaşlı popülasyonun en sık görülen morbidite nedenlerinden birisidir. Erkeklerde fraktür özellikle omurgada yaygındır. Erkeklerde vertebrada fraktür prevalansı 6. dekatta %29 iken, 9.dekatta %39 oranında görülür (12). Yapılan araştırmalarda erkeklerde, KMY değerleri kadınlardan daha yüksek bulunmuştur. Bununla birlikte vertebral fraktür hızı 50 yaşından sonra her iki cinsiyette de benzerdir (13-15). Erkeklerde bazı vertebral fraktürler, semptomatik iken çoğu kez asemptomatiktir ve bu nedenle de tanı konulamayabilir (16). Tüm kalça fraktürlerinin en az üçte biri erkeklerde görülmektedir (17-18).
Bir çok çalışmada, osteoporoz tedavisinde kalsiyum ve D vitamini alımı ile kemik kaybının yavaşladığı rapor edilmiştir. Kanıt değeri yüksek bir çalışmada yaşlı erkek ve kadınlarda (>65 yaş) 3 yılda kalsiyum(500mgr/gün) ve D vitamini (700IU/gün) alımı sonrasında osteoporoz üzerindeki olumlu etkileri gösterilmiştir (1). Araştırmacılar, kalsiyum ve D vitamini kullanımında lomber vertebra, femur boynu ve tüm vücutta belirgin olumlu etki gösterdiğini bildirmişlerdir. Bazı araştırmacılar da düzenli kalsiyum alımının erkeklerde KMY ve fraktür riski üzerine olumlu etkileri olduğunu raporlamışlardır (2,19). 19-50 yaş arası erkeklerde günlük kalsiyum gereksinimi 1000mgr ve günlük D vitamini gereksinimi 400IU iken, 50 yaşından sonra sırasıyla 1500mgr/gün ve 800 IU/gündür (20). Biz de çalışmayı yaparkan tüm hastalara 1500 mgr/gün kalsiyum ve 400IU D vitamini verdik.
Bifosfonatlar özellikle ikinci jenerasyon amino-bifosfonatlar( alendronat ve risedronat) erkek osteoporozunda ilk tercih edilen ilaçlardandır. Orwoll ve arkadaşları, erkek osteoporozlu hastalarda 2 yıl alendronat kullanımı sonrasında plasebo grubuna göre KMY ölçümünde belirgin iyileşme ve vertebral fraktür riskinde belirgin azalma olduğunu rapor etmişlerdir (21). Ringe ve arkadaşları 134 yerleşmiş osteoporoz erkek hastasında yaptıkları bir çalışmada bir gruba 2 yıl süreyle alendronat ve diğer gruba ise 1mgr alfakalsidiol vermişler. Bu çalışmada, 2 yıl sonunda alendronat alan grupta lomber ve femur KMY ölçümünde belirgin iyileşme saptadıklarını bildirmişlerdir. Ayrıca alendronat alan grupta yeni vertebra fraktür insidansını %7.4 bulurken, alfakalsidiol alan grupta bu insidansı %18.2 olarak saptadıklarını ifade etmişlerdir (22). Gonnelli ve arkadaşları 77 osteoporotik erkek hastada 3 yıl süre izlemle yaptıkları bir çalışmada alendronat ve kalsiyum alan grupta sadece kalsiyum alan gruba göre hem lomber hem de femur bölgesinin KMY ölçümünde belirgin iyileşme olduğunu bildirmişlerdir.(23) Bizim çalışmamızın sonucuna göre de alendronat tedavisiyle lomber KMY ölçümünde bir yılın sonunda belirgin iyileşme bulunurken femur KMY değerlerinde anlamlı bir gerileme saptanamamıştır.
Trovas ve arkadaşlarının yaptığı 12 aylık randomize kontrollü bir çalışmada 28 erkek osteoporoz hastasında günde 200IU nazal kalsitoninle lomber KMY ölçümünde belirgin iyileşme olduğu bildirilirken, diğer bölgelerde anlamlı bir iyileşme gösterilememiştir.(24) Bizim çalışmamızda da, 200IU nazal salmon kalsitonin tedavisiyle bir yıl sonunda lomber KMY ölçümünde belirgin iyileşme bulunurken femur KMY düzeylerinde istatistiksel olarak anlamlı bir gerileme saptanamamıştır.
Sonuç olarak bu yapılan çalışmada alendronat ve kalsitonin tedavileri ile erkek osteoporozunda özellikle trabeküler kemikte bir iyileşme sağlandığı görülmektedir. Kortikal kemikte ise herhangi bir düzelme gösterilememiştir. Ancak kemik yıkımının durması da olumlu bir etki olarak değerlendirilebilir.
Her iki tedavi kıyaslandığında birbirine üstünlüğü bulunamamıştır ve her iki tedavi ile de KMY ölçümünde eşit oranda iyileşme sağlanmıştır.
Sonuç olarak erkek osteopozunun tedavisi ile ilgili artan sayıda araştırmalar yapılmaktadır. Bu alan relatif olarak yenidir, daha çok bilgiye ve araştırmaya ihtiyaç vardır.

KAYNAKLAR

1. Dawson-Hughes B, Harris SS, et al. Effect of calcium and vitamin D supplementation on bone density in men and women 65 years of age or older. N Eng J Med 1997: 337: 670-6.
2. Niguyen TV, Center JR, Eisman JA. Osteoporosis in elderly men and women: Effects of dietary calcium, physical activity, and body mass index. J Bone Miner Res 2000: 15: 322-31.
3. McKay HA, Petit MA, et al. Augmented trochanteric bone mineral density after modified education classes: A randomized school-based exercise intervention study study in prepubescent and early pubescent children. J Pediatr 2000: 136: 156-162.
4. Kujala UM, Kaprio J, et al. Physical activity and osteoporotic hip fracture risk in men. Arch Intern Med 2000: 160: 705-8.
5. Paganini-Hill A, Chao A, et al. Exercise and other factors in the prevention of hip fracture: The Leisure World study. Epidemiology 1991:2: 16-25.
6. Nelson ME, Fiatarone MA, et al. Effects of high-intensity strength training on multiple risk factors for osteoporotic fractures. A randomized controlled trial. JAMA 1994: 272: 1909-1914.
7.  Looker AC, Orwoll ES, et al. Prevalence of low femoral bone density in older US adults from NHANES III. J Bone Miner Res 1997:12: 1761-1768.
8.  Tenenhouse A, Joseph L, et al. Estimation of the prevalence of low bone density in Canadian women and men using a population-specific DXA reference standard: The Canadian Multicentre Osteoporosis Study (CaMos). Osteoporos Int 2000: 11: 897-904.
9. Harris ST, Gerta BJ, et al. The effect of short term treatment with alendronate on vertebral density and biochemical markers of bone remodeling in early postmenopausal women. J Clin Endoc Met 1993: 76: 1339-1406.
10.  Raisz LG. The osteoporosis revolution. Ann Int Med 1997: 126: 458-462.
11.  Olszynski WP, Shawn Davison K, et al. Osteoporosis in Men: Epidemiology, Diagnosis, Prevention, and Treatment. Clin Ther 2004: 26(1):15-28.
12.  Jones G, Nguyen T, et al. Symptomatic fracture incidence in elderly men and women: The Dubbo Osteoporosis Epidemiology Study (DOES). Osteoporos Int 1994: 4:277-282.
13.  Lunt M, Felsenberg D, et al. Bone density variation and its effects on risk of vertebral deformity in men and women studied in thirteen European centers: The EVOS Study. J Bone Miner Res 1997: 12: 1883-1894.
14.  Jackson SA, Tenenhouse A, et al. Vertebral fracture definition from population-based data: Preliminary results from the Canadian Multicenter Osteoporosis Study (CaMos). Osteoporos Int 2000: 11: 680-687.
15.  O’Neill Tw, Felsenberg D, et al. The prevalence of vertebral deformity in European men and women: The European Vertebral Osteoporosis Study. J Bone Miner Res 1996: 11:1010-1018.
16.  Adachi JD, Ioannidis G, et al. The influence of osteoporotic fractures on health-related quality of life in community-dwelling men and women across Canada. Osteoporos Int 2001: 12:903-908.
17.  Mussolino ME, Looker AC, et al. Risk factors for hip fracture in white men: The NHANES I Epidemiologic Follow-up Study. J Bone Miner Res 1998: 13:918-924.
18.  Kellie SE, Brody JA. Sex-specific and race-specific hip fracture rates. Am J Public Health 1990: 80:326-328.
19.  Bendavid EJ, Shan J, et al. Factors associated with bone mineral density in middle-aged men. J Bone Miner Res 1996:11:1185-1190.
20. Trivedi DP, Doll R, Khaw KT. Effect of four monthly oral vitamin D, (cholecalciferol) supplementation on fractures and mortality in men and women living in the community: Randomised double blind controlled trial. BMJ 2003: 326:469.
21.  Orwoll E, Ettinger M, et al. Alendronate for the treatment of osteoporosis in men. N Engl J Med 2000:343:604-610.
22.  Ringe JD, Faber H, Dorst A. Alendronate treatment of established primary osteoporosis in men: Results of a 2-year prospective study. J Clin Endocrinol Metab 2001: 86:5252-5255.
23. Gonnelli S, Cepollaro C, et al. Alendronate treatment in men with osteoporoisis: A three-year longitudinal study. Calcif Tissue Int 2003: 73: 133-139.
24. Trovas GP, Lyritis GP, et al. A randomized trial of nasal spray salmon calcitonin in men with idiopathic osteoporosis: Effects on bone mineral density and bone markers. J Bone Miner Res 2002:17:521-527.